Hüdavendigar Camii ve Külliyesi, 1365-1366 yıllarında Sultan 1. Murad tarafından Bursa‘da yaptırılmıştır. Bu yüzden Sultan 1. Murad Külliyesi olarak da anılmaktadır. Külliye, Bursa şehrinin, Bizanslılar döneminden beri var olan en eski mahallerinden birinde yer almaktadır. Külliye; cami, medrese, türbe hamam ve imaret gibi bölümlerden oluşur. Ancak burada diğer külliyelerin aksine; ayrı bir yapı olarak olması gereken medrese bölümü cami ile aynı çatı altında yer almaktadır.

Şehrin dışında ovaya hâkim Çekirge semtinde inşa ettirilen külliye cami, medrese, zâviye ve türbeden ibarettir. Bulunduğu yerden dolayı bu esere bazı kaynaklarda Çekirge İmareti ve etrafında şifalı suların çıkması sebebiyle Kaplıca İmareti de denilmiştir. Çevresinde kurulan kaplıcalarla birlikte burada bir yerleşim yeri oluşmuştur. Çekirge semti 1950’lerden itibaren büyümüş ve esas şehirle birleştiğinden Bursa’nın bir mahallesi durumuna gelmiştir. Dolayısıyla külliye de yoğun bir yerleşim yerinin içinde kalmıştır. Hudâvendigâr Külliyesi’nin bir asır önce bile Bursa’nın ne kadar dışında olduğunu gösteren bir resim, Mary Walker adlı İngiliz’in 1880-1890 yılları arasında taş basması olarak yayımlanan albümünde görülebilir. 

Hüdavendigar Camii: Klasik ters T planıyla inşa edilmiştir. Ancak caminin giriş bölümü ve kemerleri; Bursa’daki erken dönem Osmanlı camilerinden, yapısal özellikler açısından farklılıklar taşımaktadır. Hüdavendigar Camii’nin bulunduğu yapı iki katlı olup alt katı ibadethane üst katı medrese olarak kullanılmaktadır. Caminin ibadethane olarak kullanılan alt katında, orta kubbenin altında asıl namaz kılınan alan ve bu alanın yanlarında birer eyvan yer alır. İki eyvan dışında altı adet odası olan caminin, kubbesinin altında bir de şadırvan bulunur. Yapının en ilginç özelliklerinden biri ise mihrabın üzerindeki dua edilen odaya açılan penceredir. Dar bir geçitle varılabilen pencereye ait odanın, zamanında Sultan Murad’a ait olduğu tahmin edilmektedir.

Külliye 926’da (1520) 19.220 akçe harcanarak tamir edilmiş, 5 Zilhicce 970’te (26 Temmuz 1563) başka camilerle birlikte tamiri için ödenek çıkarılmış, 1025’te (1616) külliyenin çeşitli yapılarının kurşunlarının yenilenmesi için 59.100 akçe ayrılmış, 1045 Cemâziyelâhirinde (Kasım 1635) tabhâne ile sıbyan mektebinin kurşun ve kiremit örtüleri için 125.241 akçelik bir keşif yapılmıştır (Bursa kadı sicillerindeki belgeler için bk. Ayverdi, s. 234). 

Hüdavendigar Camii’nin iki yanında yer alan merdivenlerden çıkılan üst kattaki medrese bölümünde ise bir koridor ve bu koridordan girilen toplam 18 oda bulunmaktadır. Medresenin; üstlerinde mermer lentoların bulunduğu oda pencereleri, demir parmaklıklardan meydana gelmiştir. Ayrıca cami taş, tuğla ve devşirme malzemelerle örülen oldukça kalın duvarlara sahiptir.

Türbe: Yıldırım Bayezid tarafından 1389 yılından sonra yaptırılmıştır. Geçmişten günümüze birçok onarımdan geçmiştir. Kare planlı olan türbenin kubbesi, sekiz sütunun oluşturduğu kemer ve çokgen bir kasnak üzerine oturmuş olup tonoz örtüyle kaplanmıştır. Türbenin içinde ise Sultan 1.Murad, Musa Çelebi, Süleyman Çelebi, Yakup Çelebi, Şehzade Orhan ve Sultan 2.Bayezid’in bir oğlunun mezarı bulunmaktadır.

Hamam ve İmaret: İmaret iki büyük alandan oluşmaktaydı. İmarette beş ocak ve bu ocakların yüksek bacaları bulunmaktaydı. Bir avlu şeklinde tasarlanan bu alanın çatısı bulunmamaktaydı. Ancak 1906 yılında bir onarımdan geçmiş ve büyük ölçüde değiştirilmiş olup günümüze ilk halinden pek eser kalmamıştır. Hamam ise caminin doğusunda yer alır. Medrese öğrencilerinin kullanımı için yapılan hamam, kare plan üzerine inşa edilmiştir. Hamamda zamanında musluklarından sıcak su akan bir tuvalet ve gusülhane bulunmaktadır.